Хотинига хиёнат қилган Женсен Хуанг миллиардлаб доллар бойлигидан айрилди

Дунёнинг энг йирик технология компанияларидан бири бўлган «Nvidia» атрофида катта можаро келиб чиқди. Компания асосчиси ва уни 33 йил давомида бошқариб келган бош директор Женсен Хуангнинг шахсий ҳаётидаги можаролари, Хитой разведкаси билан боғлиқ гумонлар ҳамда компания маълумотлари хавфсизлигига доир саволлар кун тартибига чиқди.

Бу воқеалар фонида «Nvidia» акциялари қиймати тушиб кетди. «Forbes» ҳисоб-китобига кўра, Хуангнинг шахсий бойлиги душанба куни 7,4 миллиард долларга, сешанба куни эса яна 9,8 миллиард долларга қисқарган.

Энг муҳим янгилик 12 ноябр куни маълум бўлди: «Nvidia» директорлар кенгаши Хуангнинг компания президенти, бош директори ва кенгаш аъзоси лавозимларидан истеъфосини қабул қилди. Унинг ўрнига молиявий директор Колетт Кресс вақтинча бош директор этиб тайинланди.

Жанжал қандай бошланди?

Можаро марказида «Nvidia» раҳбари Женсен Хуанг ва Сингапурда рўйхатдан ўтган «Megaspeed» компаниясининг собиқ раҳбарларидан бири — Алис Хуанг ўртасидаги ишқий муносабатлар турибди.

Октябр ойи охирида «The New York Times» эълон қилган суриштирувда АҚШ разведка идоралари Алис Хуангнинг Хитой разведкаси билан алоқадор бўлиши мумкинлигидан шубҳа қилаётгани ҳақида ёзилган эди. Нашр манбаларига кўра, у Пекинга «Nvidia» фаолияти ҳақидаги маълумотларни етказишга уринган бўлиши мумкин.

Алис Хуанг ишлаб келган «Megaspeed» компанияси маълумотлар марказлари учун инфратузилма яратиш билан шуғулланади ва «Nvidia» маҳсулотларини харид қилувчи йирик мижозлардан бири ҳисобланади. Шу билан бирга, АҚШ расмийлари ушбу компания фаолиятини ҳам текширган. Тахминларга кўра, айнан «Megaspeed» орқали экспорт чекловларига тушган, Хитойга сотилиши тақиқланган айрим илғор сунъий интеллект чипларини қўлга киритиш схемаси яратилган бўлиши мумкин.

Женсен Хуанг хиёнат қилганини тан олди

8 ноябр куни Женсен Хуанг «Nvidia» ходимларига мактуб йўллаб, оиласи ва ҳамкасбларидан расман узр сўради. У мактубида рафиқасига хиёнат қилганини тан олган.

«Мен рафиқамга хиёнат қилдим. Қилмишларим уни ва фарзандларимизни қаттиқ ранжитди. Бунинг ҳеч қандай оқлови йўқ. Чин дилдан афсусдаман», — деб ёзади Хуанг.

У, шунингдек, компания ходимлари, директорлар кенгаши, ҳамкорлар ва акциядорлардан ҳам кечирим сўраб, бошланган мустақил текширув жараёнида тергов билан тўлиқ ҳамкорлик қилишини маълум қилди. Гарчи у ўз мактубида муносабатда бўлган аёлнинг исмини ошкор қилмаган бўлса-да, барча халқаро нашрлар унинг иқрорини Алис Хуанг ҳақидаги суриштирувлар билан боғламоқда.

«Nvidia» миллий хавфсизлик бўйича мустақил текширув бошлади

Хуанг хорижий разведка операциясининг нишонига айлангани ҳақидаги хабарлар тарқалгач, «Nvidia» директорлар кенгаши дарҳол мустақил текширув бошланганини эълон қилди.

Текширувни ташқи юридик маслаҳатчиларни жалб қилган ҳолда директорлар кенгашининг мустақил аъзолари олиб бормоқда.

Компания расмий баёнотида ҳозирча «АҚШ миллий хавфсизлигига ёки Nvidia'нинг тижорат сирларига путур етказилганига ишониш учун ҳеч қандай асос йўқ»лиги алоҳида таъкидланган бўлса-да, барча деталлар синчковлик билан ўрганилиши маълум қилинди.

Бу масала АҚШ Конгрессида ҳам саволлар пайдо қилди. Жумладан, айрим республикачи қонун чиқарувчилар Хуангни Конгрессдаги ёпиқ эшитувларда тушунтириш беришга чақирмоқда. Улар компаниянинг экспорт чекловлари ҳамда хорижий разведкадан ҳимояланиш протоколларини қайта кўриб чиқиш зарурлигини таъкидлаган.

Хуангнинг бойлиги нега бунчалик тез камайди?

Бу можаро «Nvidia» акцияларига жиддий зарба берди. Инвесторлар компаниянинг бош стратегиячиси атрофидаги бундай ноаниқликни катта хавф сифатида баҳолади.

«Forbes Australia» хабарига кўра, Хуангнинг бойлиги душанба куни 7,4 миллиард долларга, сешанба куни эса яна 9,8 миллиард долларга камайган. Оқибатда, Хуанг реал вақтдаги миллиардерлар рейтингида 145,6 миллиард доллар билан 12-ўринга (икки кунда 4 поғона пастга) тушиб кетди. Ўша пайтда биржада «Nvidia» акциялари 6,5 фоизга арзонлашиб, компаниянинг бозор қиймати 4,02 триллион долларгача тушган эди. 12 ноябр куни истеъфо эълон қилинганидан сўнг, савдолар давомида акциялар яна 5,5 фоизга қадрсизланди.

Шуни ҳам таъкидлаш жоизки, акциялар тушишини фақат можаро билан боғлаш тўғри бўлмайди. Октябр ойи бошидан бери «Nvidia» ўз қийматининг 30 фоиздан ортиғини йўқотди. Бунга сунъий интеллект бозорига киритилаётган инвестициялар суръати ҳамда технологик компаниялар акцияларининг келажаги борасидаги умумий хавотирлар ҳам таъсир қилмоқда.

33 йиллик раҳбариятдан сўнг истеъфо

12 ноябр куни «Nvidia» Женсен Хуанг компания президенти, бош директори ва директорлар кенгаши аъзоси лавозимларини тарк этганини расман эълон қилди. Унинг ўрнига компаниянинг 2013 йилдан буён молиявий директори бўлиб ишлаб келаётган Колетт Кресс вақтинча бош директор этиб тайинланди.

Шу билан бирга, Харви C. Жонс компания тарихида биринчи марта директорлар кенгашининг раиси этиб тасдиқланди.

Хуанг 1993 йилда ўртоқлари билан бирга ташкил қилган ушбу компанияни нақ 33 йил давомида узлуксиз бошқариб келди ва уни дунёдаги энг қиммат технологик гигантлардан бирига айлантирди. Расмий баёнотда истеъфо сабаби айтилмаган бўлса-да, «Reuters» каби нашрлар мазкур можаро ортидан Хуангга нисбатан босим кескин кучайганини ёзмоқда.

«Nvidia»ни энди нима кутмоқда?

«Nvidia» сунъий интеллект инфратузилмаси учун энг муҳим ҳисобланган график процессорлар ва юқори самарали чипларнинг асосий етказиб берувчиси ҳисобланади.

Шу сабабли, Хуангнинг кетиши фақат ички бошқарув масаласи эмас. Инвесторларни энди янги раҳбарнинг сунъий интеллект стратегияси, янги маҳсулотлар ишлаб чиқариш режалари ҳамда йирик мижозлар билан алоқаларни қандай йўлга қўйиши қизиқтирмоқда.

17 ноябр куни компания навбатдаги молиявий ҳисоботини эълон қилиши кутилмоқда. Ушбу ҳисобот инвесторлар учун янги раҳбариятнинг режаларини баҳолаш вазифасини ҳам ўтайди.