Markaziy bank pul bozori qoidalarini yangiladi
Yangi tartib Markaziy bank obligatsiyalarini ikkilamchi bozor va REPO orqali faol qo‘llash imkonini berib, banklar likvidlik boshqaruvini yengillashtirdi.
© Foto: Vaqt.uz 2026 yil 24-yanvardan Markaziy bank obligatsiyalarini chiqarish va muomalada bo‘lish tartibiga yangi o‘zgartirishlar kuchga kirdi. Yangi qoidalarga ko‘ra, Markaziy bank obligatsiyalarni ikkilamchi bozor savdolarida hamda likvidlikni tartibga solish maqsadida REPO bitimlarida faol qo‘llash imkoniga ega bo‘ldi.
Yangilangan mexanizmga muvofiq, obligatsiyalarni saqlash va hisobga olish «Qimmatli qog‘ozlar markaziy depozitariysi» tomonidan amalga oshiriladi, ularning muomalasi «Valuta birjasi» orqali tashkil etiladi, hisob-kitoblar esa Milliy kliring markazi yoki depozitariy orqali bajariladi. Bu obligatsiya chiqarilishidan so‘ndirilishgacha bo‘lgan jarayonni yagona infratuzilma orqali boshqarish imkonini beradi.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, ushbu o‘zgarishlar pul bozori infratuzilmasini xalqaro amaliyotga yaqinlashtirib, hisob-kitob jarayonlaridagi noaniqlik va texnik kechikishlarni kamaytirishga xizmat qiladi. Bu esa operatsiyalarni tezlashtirib, banklar uchun likvidlik boshqaruvini yanada samarali qiladi.
REPO operatsiyalari yengillashdi
Yangi tartibning eng muhim qismi REPO operatsiyalariga taalluqli. Ilgari bitim uchun garov sifatida qo‘yilgan qimmatli qog‘ozlar vaqtincha bloklanar edi. Endi esa ushbu amaliyot bekor qilinib, olingan qog‘ozlardan qayta foydalanish imkoniyati paydo bo‘ldi.
Shuningdek, REPO bitimlari bo‘yicha ta’minlash sifatida so‘ndirish muddati bitim tugash sanasidan keyin keladigan davlat qimmatli qog‘ozlaridan ham foydalanishga ruxsat berildi. Bu banklarga mablag‘ni erkinroq aylantirish imkonini beradi.
Natijada, pul bozorida aylanish tezlashadi, qisqa muddatli mablag‘ jalb qilish osonlashadi va operatsiya xarajatlari kamayadi. Bu esa foiz stavkalari shakllanishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Ekspertlar fikriga ko‘ra, mazkur yangiliklar banklar va moliya tashkilotlari uchun likvidlikni samarali boshqarish imkonini oshiradi. Bu esa moliya bozorida foiz stavkalari signalini barqarorlashtirishga xizmat qilishi mumkin.
Shu bilan birga, markazlashgan birja–depozitariy–kliring modeli orqali hisob-kitob xavflari kamayib, operatsiyalar shaffofligi ortadi. Bu moliya bozoriga bo‘lgan ishonchni mustahkamlaydi.
