Ўғирланган Мадуро: Трампнинг 4 ойлик режаси

Бу таҳлилда операцияга тайёргарлик кўриш дебочаси ва унинг ўтказилиши билан боғлиқ воқеаларга тўхталамиз.

Режа ҳақидаги дастлабки гап-сўзлар

АҚШ Венесуэлада Николас Мадурони ағдариш амалиётини тайёрлаётган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги хабарлар 2025 йил август ойи охирларида пайдо бўлган эди.

Нашрлар Трамп Мадурони ағдариш учун наркотрафикка қарши амалиётдан ниқоб сифатида фойдаланиши мумкинлиги ҳақида ёзиб чиқа бошлашди.

Бу орада Венесуэла қирғоқлари сари 4500 нафар ҳарбий билан 7 та ҳарбий кема юборилди. Гуруҳнинг 2200 нафарини денгиз пиёдалари ташкил этиб, бу наркотрафик амалиётлари учун ноодатий кўрсаткич ҳисобланарди.

Ўшанда Трамп маъмуриятидаги манбалардан шундай деди: «Агар Мадуро ҳокимиятдан кетса, ҳеч ким унинг учун йиғламайди». АҚШ расмийлари уни «қочқин наркобошлиқ» деб атайди.

Мадуро бу ҳаракатларни «ҳарбий-террористик ҳужумга тайёргарлик», «ахлоқсизлик, жинояткорона ва ноқонуний» деб атади.

Колумбия президенти Густаво Петро ҳам Мадурони қўллаб-қувватлади ва «АҚШ Венесуэла нефтини эгаллаш ниятида», дея таъриф берди.

2 сентябр куни АҚШ ҳарбийлари Кариб денгизининг жанубида Венесуэладан чиққан наркотик юклаб олган кемани йўқ қилди. Трампга кўра, кемада Мадуро билан боғлиқ Tren de Aragua гуруҳининг «наркотеррорчи» аъзолари бўлган. Ҳужум оқибатида 11 киши ҳалок бўлди.

4 сентябрга келиб, АҚШ мудофаа вазири Пит Ҳегсет Николас Мадуро режимини ағдаришга тайёр эканини билдириб, операциясига АҚШ армиясининг барча салоҳияти сафарбар қилиниши мумкинлигини айтди.

Ҳегсет бу борада қарор қабул қилиш ваколати президент Доналд Трампда қолаётганини айтиб, АҚШ расман Мадурони «транспорт мафияси раҳбари» сифатида кўриши, Мадурони наркотиклар савдоси орқали «Америка халқига бевосита зарар етказиш»да айблади.

Мадуронинг боши учун 50 млн доллар

Бу вақтга келиб, АҚШ Давлат департаменти ва Марказий разведка бошқармаси Николас Мадурони ҳокимиятдан куч билан четлатиш режаларини муҳокама қилаётгани маълум бўлди. Вашингтон уни қўлга тушириш учун 50 млн доллар мукофот эълон қилган.

Ташаббусни Давлат котиби ва миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи Марко Рубио бошқараётганди. Унинг фикрича, Мадуро легитим эмас, наркотрафикда иштирок этган ва АҚШ учун хавфли бўлган жиноий тузилма раҳбари. Бу ғояларни Марказий разведка бошқармаси директори Жон Рэтклифф ва ички сиёсат бўйича маслаҳатчи Стивен Миллер қўллаб-қувватлади.

Доналд Трамп эса БМТ минбаридан туриб «Мадуро ва унинг наркотармоқларига қарши АҚШ армияси қудрати ишлатилмоқда», деб баёнот берди.

Пўлат эшиклар ортига беркинмоқчи бўлган диктатор

2025 йилнинг сўнгги 4 ойи давомида режалаштирилган операция ниҳоят янги 2026 йилнинг дастлабки кунларида мантиқий ниҳоясига етказилди — Николас Мадуро ўғирлаб кетилди.

Мадуро мустаҳкамланган бункер — қалъадек қўриқланган ва олти дюйм қалинликдаги пўлат эшиклар билан жиҳозланган махсус «хавфсиз хона»га эга эди. Венесуэла президенти шу хонага етиб олишга уринган, бироқ Америка ҳарбийлари бунга йўл қўймаган.

«У эшикни ёпишга ҳам улгурмади, чунки бизнинг йигитлар ниҳоятда тез ҳаракат қилаётган эди. Биз уни кутилмаганда ушладикми? Қисман — ҳа, аммо улар нимадир бўлишини кутган. Қаршилик катта бўлди. Кўп ўқ узилди», — деди Трамп.

Марказий разведка бошқармасидаги манбалардан бири «операция мутлақо бекаму-кўст ўтгани»ни билдирди.

«Биз ўтган ёздан бери жойларда агентлар орқали маълумот тўплаб келаётгандик. Мадуро ва унинг атрофидагиларни ойлаб кузатиб келган махфий дронлар флоти бор эди. У қаерда эканини, қачон овқатланишини ва ҳатто ҳожатга қачон боришини ҳам аниқ билардик», деди у.

Операция тафсилотлари

Бир неча ҳафта давом этган тайёргарлик ишлари ва қулай об-ҳаводан сўнг, 2 январ куни соат 22:46 да АҚШ президенти «Мутлақ қатъият» операциясини маъқуллади.

Операцияни АҚШ президенти ва унинг маслаҳатчилари Флорида штатида жойлашган Мар-а-Лаго қароргоҳидаги ҳимояланган хонанинг ўзида, реал вақт режимида кузатиб боришди.

«Мен буни том маънода телевизион кўрсатувни томоша қилаётгандек кузатдим. Агар сиз у ердаги тезликни, куч қўллаш даражасини кўрганингизда эди — бу жуда ҳайратланарли манзара эди», — деди АҚШ президенти.

Рейд бошланиши билан Каракас қоронғиликка чўмган. АҚШ президентининг айтишича, эвакуация гуруҳи буни ҳам ойлаб машқ қилган: «Улар кириб борган бинога айнан ўхшаш уйни қуриб, атрофидаги ҳамма жойни пўлат билан қоплаб чиқишган эди. Улар ҳар қандай вазиятга тайёр эди. Шундан сўнг биз барча чироқларни ўчирдик», дея тушунтирди буни Трамп.

Мадуронинг ҳаракатларини ойлаб кузатиб келган ва Каракасда фаолият олиб борган МРБ жосуслари электр тармоғини эгаллаб олдими ёки киберҳужум уюштирдими, деган саволга президент аниқ жавоб бермади. «Каракасда чироқлар бизда мавжуд муайян тажриба туфайли ўчирилди», — деди Трамп.

АҚШ Қўшма штаблар қўмитаси раиси генерал Дэн Кейн операцияни амалга оширишда АҚШ Қуруқлик қўшинлари, Ҳарбий-денгиз кучлари, Ҳарбий-ҳаво кучлари, Денгиз пиёдалари, Махсус операциялар кучлари ва разведка идораларининг қўшма ҳаракатларини юксак баҳолади.

Унинг сўзларига кўра, улар операция устида «ойлаб» ишлаган, жумладан, Мадуронинг ҳаракатлари, нималар кийиши, нималар ейиши, унинг фарзандлари ва ҳатто уй ҳайвонларигача ўрганилган.

«Бу миссия ўта синчковлик билан режалаштирилган эди. Бунақасини фақат АҚШ амалга ошира олади. Шу қадар аниқ ва нозик эвакуация амалга оширилдики, унда Ғарбий яримшар бўйлаб қатъий мувофиқлашув асосида учирилган 150 дан ортиқ учиш аппарати иштирок этди. Улар барчаси бир вақт ва бир жойда жамланиб, кутилмаганлик омилини сақлаган ҳолда Каракас марказига тўсиб кириш гуруҳини олиб кирди», деди генерал Дэн Кейн.

АҚШ кучлари соат 01:01 да Венесуэла етакчисининг қароргоҳига етиб борган ва соат 03:29 га келиб денгиз усти орқали USS Iwo Jima кемасига қайтиб олган.

Пентагондаги манбанинг айтишича, ер устидаги отишма ва Мадурони қўлга олиш жараёни 30 дақиқадан ҳам кам вақтни олган. Бутун операцияга эса 2 соату 28 дақиқа вақт сарфланган.

Қарийб ўн нафар махсус тайинловли аскар Мадуронинг қаттиқ қўриқланадиган қароргоҳи ҳудудига вертолётдан арқонлар орқали тезкор тушиш орқали кириб борган ва шундан сўнг кучли ўқ ёмғири остида қолган.

Шундан сўнг «шафқатсиз» отишмалар бўлиб ўтди. Махсус тайинловли кучлар Форт-Тиуна ҳудудига кириб борганда айнан шу ерда Мадуро ва унинг рафиқаси пижамада бўлган ҳолда ўзларининг «хавфсиз макони» — темир эшиклар ортидаги бункерга киришга уринган.

Бунгача улар бошқа хонада ухлаб ётган, бироқ ўқ овозларидан уйғонишган. АҚШ ҳарбийлари жуфтликка етиб бориши билан «улар сониялар ичида ушлаб олиб чиқилди», деди Трамп.

Мадуро ва унинг рафиқаси қароргоҳ ҳудудига қўнган вертолётга солиниб, олиб чиқилган.

Шундан кейин улар USS Iwo Jima кемасига етказилди ва Ню-Йоркнинг Жанубий округи бўйича Федерал тергов бюроси агентлари томонидан ҳибсга олинди.

Шанба куни ФТБ Мадуро ва унинг рафиқасига нисбатан наркотерроризм, кокаин контрабандаси ҳамда пулемётларни сақлаш айбловлари билан айблов хулосасини эълон қилди.

Николас Мадуро мамлакатдан олиб чиқиб кетилгач, унинг ваколати мамлакат вице-президенти Делси Родригесга ўтди.

Венесуэла ҳарбийлари ҳам унга содиқликка қасам ичишди. Родригеснинг ўзи ҳам президент вазифасини вақтинчалик бажаришга киришиш олдидан қасамёд келтирди.

Йўқотишлар

У, шунингдек, икки нафар америкалик ҳарбий «ҳаёт учун хавфли бўлмаган тарзда ўқ егани»ни қўшимча қилди.

Венесуэла ҳокимияти рейд чоғида ҳарбийлар ёки фуқаролар орасида қурбонлар бўлган-бўлмагани ҳақида ҳали расмий маълумот бермади. Бироқ камида бир аёл ҳалок бўлгани хабар қилинмоқда. Венесуэла томонидан келган кейинги хабарларга кўра, 80 дан зиёд одам ҳалок бўлгани айтилмоқда.

Турли тахминларга кўра, ўлдирилганлар орасида Россия ва Кубадан келган тансоқчилар ҳам бор.

Доналд Трамп АҚШ Венесуэлада иккинчи тўлқин ҳужумига ҳам тайёр бўлганини билдирди. Шу билан бирга у: «Аслида иккинчи тўлқин керак бўлади, деб ўйлагандик, аммо ҳозирча бунга эҳтиёж қолмаганга ўхшайди», дея қўшимча ҳам қилди.

Мадуронинг ўғирланишига реакциялар

Николас Мадуронинг ўғирланиши дунё бўйлаб турли реакцияларни келтириб чиқарди. Кўпчилик АҚШ бир давлатнинг суверенитетини бузиб, унинг давлат раҳбарини ўғирлаб кетганини қаттиқ қоралади.

30 млн аҳолига эга Венесуэланинг 6 миллион аҳолиси хорижий давлатларда меҳнат миграциясида. Айнан хориждаги мигрантлар Мадуронинг йиқитилишини хурсандчилик билан қарши олишди. Бундай кўча йиғинларининг энг каттаси Аргентина пойтахти Буэнос-Айресда бўлиб ўтди.

Венесуэланинг ўзида эса хурсандчилик қилмоқчи бўлган фуқароларни Мадуро режимининг «коллективос» деб аталувчи жазо отрядлари калтаклаб кетаётгани ҳақида хабарлар тарқалди. Кўчалар бўйлаб қурол осиб, мотоциклда гала-гала ҳаракатланаётган «коллективос»лар тасвирлари тарқалди.

Каракасда эса 2 мингдан зиёд намойишчи кўчага чиқиб, АҚШ ҳаракатларига қарши намойишлар ўтказилган ва унда Мадурони қайтариш талаби қўйилган.

Навбатдагиси Колумбиями?

Колумбия президенти Густаво Петро Мадуронинг ҳибсга олиниши юзасидан БМТ Хавфсизлик кенгаши йиғилишини чақириш талаби билан чиқди.

Бунга жавобан Трамп Петрога «кейингиси сен бўласан» қабилида жавоб қайтарди.

«Петронинг кокаин ишлаб чиқарадиган заводи бор. У ерда наркотик ишлаб чиқарилади ва АҚШга жўнатилади. Петро эҳтиёт бўлиши керак», — деди Трамп.

Трамп Колумбияни «касал мамлакат» деб атаб, операция ўтказиш имкониятини инкор этмади. «Колумбия операцияси жуда чиройли эшитилади», деди у.

Колумбия президенти Густаво Петро Трамп томонидан илгари сурилган айбловларга қарши оммавий митинг ўтказилишини маълум қилди ва халқини миллий суверенитетни ҳимоя қилиш учун кўчаларга чиқишга чақирди.

Густаво Петро агар АҚШ Колумбияга ҳужум қиладиган бўлса, мамлакат халқи «қўлига қурол олиши»ни таъкидлади. Агар америкаликлар уни ҳибсга олишса, ягуардек абжир халқнинг нафратига дучор бўлишини ҳам писанда қилди.