Logo

«Yalta 2.0»: Uch yirik derjava yetakchilari global savdodagi to‘siqlar va eksport cheklovlarini muhokama qilish uchun Xitoyda to‘planmoqda

Кеча 17:303 дақиқа

Donald Tramp, Si Jinping va Vladimir Putin Shenchjenda ilk bor uch tomonlama muzokara o‘tkazadi.

«Yalta 2.0»: Uch yirik derjava yetakchilari global savdodagi to‘siqlar va eksport cheklovlarini muhokama qilish uchun Xitoyda to‘planmoqda © Foto: Olga Maltseva/AFP/Getty Images

AQSH prezidenti Donald Tramp, Xitoy rahbari Si Jinping va Rossiya prezidenti Vladimir Putin payshanba kuni Xitoyning Shenchjen shahrida ilk bor uch tomonlama uchrashuv o‘tkazadi. Mazkur tarixiy muzokaralar Osiyoda bo‘lib o‘tayotgan yuqori darajadagi diplomatik haftaning yakuniy qismi bo‘lishi kutilmoqda. Bu haqda «Financial Times» nashri ma’lum qildi.

Uch tomonlama muzokaralar hamda Tramp va Si o‘rtasidagi ikki tomonlama uchrashuv 18-19-noyabr kunlari bo‘lib o‘tadigan Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi (APEC) sammiti doirasida tashkil etiladi. Ayrimlar bu uchrashuvni 1945-yilda Qrimda bo‘lib o‘tgan va dunyoning urushdan keyingi tartibini belgilab bergan tarixiy konferensiyaga qiyoslab, «Yalta 2.0» deb atamoqda.

«Yalta 2.0» va yadroviy nazorat

Rejalashtirish jarayonidan xabardor manbaning so‘zlariga ko‘ra, Xitoy, Rossiya va AQSH oldindan kelishilgan kun tartibisiz muzokara o‘tkazishga qaror qilgan. Bu odatda xorijiy liderlar bilan qat’iy belgilangan reja asosida suhbatlashishni talab qiladigan Si Jinping uchun g‘ayrioddiy holat hisoblanadi.

AQSH rasmiysining ta’kidlashicha, Tramp muzokarada yadro qurolini nazorat qilish va tarqatmaslik masalasini ko‘taradi. Biroq, prezident qandaydir kelishuvga erishishni emas, balki eng yirik uchta yadroviy davlat o‘rtasida munosabatlarni boshlashni maqsad qilgan.

«Bu Xitoy uchun muhokama qilish qiyin bo‘lgan mavzu, biroq biz Xitoyning kattalar dasturxoniga o‘tiradigan vaqti keldi, deb hisoblaymiz», — deya ta’kidladi Amerika vakili.

Shu bilan birga, Si Jinping uchrashuv orqali o‘zining diplomatik qudratini namoyish etishni maqsad qilgan bo‘lsa-da, Xitoyni Ukraina va Erondagi mojarolarga bevosita aloqador qilib qo‘yishdan qochmoqchi. Kremlga yaqin manba esa Xitoyning Ukraina tinchlik jarayonida faol ishtirok etishni istamasligi sababli Shenchjenda bu masalaning batafsil muhokama qilinmasligini bildirgan. Rossiya uchun bu uchrashuv xavfsiz tadbir bo‘lib, u Putinning nufuzini oshirishga xizmat qiladi.

Tramp va Si o‘rtasidagi savdo muzokaralari

Tramp va Si Jinping o‘rtasidagi ikki tomonlama uchrashuv joriy yil hisobidan uchinchisi bo‘ladi. AQSH rasmiylariga ko‘ra, payshanba kungi muzokaralar asosan savdo va 2025 yil oktabr oyida ikki davlat o‘rtasida tuzilgan savdo urushidagi sulh shartlarini bajarishga qaratiladi.

Vashington Pekinni kelishilgan shartlarni bajarmayotganlikda va va’da qilingan nodir metallarning (rare earths) faqat uchdan ikki qismini eksport qilayotganlikda ayblamoqda. Joriy yilning 10-yanvarida muddati tugaydigan ushbu sulh shartlari buzilganini Xitoy tomoni muntazam ravishda rad etib kelmoqda.

«Biz xitoyliklardan nodir metallar va hosila mahsulotlarini olmoqdamiz, biroq o‘zimiz istagan sur’at va darajada emas. Prezident bu masalani Si bilan muhokama qilishini kutmoqdaman», - dedi AQSH rasmiylaridan biri.

Shuningdek, yetakchilar yaqinda iste’foga chiqqan «Nvidia» rahbari Jensen Xuang va AQSH Xitoy razvedkasiga aloqador deb gumon qilayotgan Elis Xuang bilan bog‘liq masalani muhokama qilmasligi aytilmoqda.

Kanada bilan munosabatlarning tiklanishi va Yaponiya bilan ziddiyat

Osiyodagi diplomatik hafta doirasida Kanada bosh vaziri Mark Karni seshanba kuni Si Jinping bilan uchrashadi. Karni joriy yilning yanvar oyida Pekinga tashrif buyurgan va bu so‘nggi o‘n yil ichida Kanada hukumati rahbarining ilk tashrifi bo‘lgan edi.

Munosabatlarning iliqlashishi natijasida Kanada Xitoy elektr avtomobillari uchun tarifni 100 foizdan 6,1 foizga tushirdi, Xitoy esa kanola va dengiz mahsulotlariga qo‘yilgan cheklovlarni bekor qildi. Bundan tashqari, shu oy Xitoy Kanadada 4 milliard yuanlik (600 million dollar) suveren «yashil obligatsiya»larni muomalaga chiqardi.

Bundan farqli o‘laroq, Yaponiya va Xitoy o‘rtasidagi munosabatlar hamon sovuqligicha qolmoqda. Yaponiya bosh vaziri Sanae Takaichining Tayvan bo‘yicha bayonotlari ikki davlat o‘rtasidagi aloqalarni yomonlashtirgan edi. Diplomatlarning fikricha, APEC sammitida Si va Takaichi o‘rtasida qo‘l siqishish yuz bersa-da, mazmunli muzokaralar o‘tkazilishi kutilmayapti.

Trampning Manilaga tashrifi va tijorat shartnomalari

Osiyo bo‘ylab uch kunlik safarini boshlaydigan Donald Tramp seshanba kuni Manilaga yetib borib, ASEAN sammitida ishtirok etadi. U yerda Tramp Janubi-Sharqiy Osiyo yetakchilari, shuningdek, Yaponiya, Avstraliya va Hindistonni o‘z ichiga olgan «Quad» guruhi rahbarlari bilan muzokaralar o‘tkazadi. Jumladan, Filippin prezidenti Ferdinand Markos kichik bilan ham uchrashuv rejalashtirilgan.

AQSH vakilining ma’lum qilishicha, AQSH va Tailand Manilada savdo kelishuvini imzolashi kutilmoqda. Tashrif aviatsiya, mudofaa, energetika va texnologiya sohalarida qator tijorat shartnomalari va strategik investitsiyalarni tasdiqlash bilan yakunlanadi.

Теглар

Мавзуга оид