«Уруш қули»га айланган Путин ва Европани кучайтиришга даъватлар: Мюнхен конференциясининг асосий воқеалари

Мюнхенда ўтказилган хавфсизлик конференциясининг иккинчи кунида барча асосий нотиқлардан сўнг сўзга чиққан Зеленский Украина ва унинг иттифоқчилари аслида ким билан юзма-юз келгани ҳамда АҚШ Киевни ким билан тинчлик битими имзолашга мажбурлаётганини яна бир бор эслатиб қўйишга уринди.

«У ўз ҳаётини ҳокимиятсиз ва ҳокимиятдан кетганидан кейинги ҳолатда тасаввур қила олмайди. Уни оддий инсоний қадриятлар қизиқтирмайди. У тирик замондошларидан кўра Пётр Биринчи ва Буюк Екатерина билан кўпроқ «маслаҳатлашади». Ҳозир унинг бутун диққати Украинага қаратилган, аммо у бошқа Европа давлатларини ҳам тинч қўймайди. Чунки у уруш ғоясидан воз кеча олмайди», — деди у Россия президенти ҳақида.

«У ўзини подшоҳ деб ҳисоблаши мумкин, лекин аслида — уруш қули. Агар у яна 10 йил яшаса, уруш барибир қайтади ва кўлами янада кенгроқ бўлади. Шу боис, Украина ва Европага хавфсизлик бўйича мустаҳкам кафолатлар зарур. Бу кафолатлар тинчлик келишувларидан аввал тақдим этилиши шарт», — дея давом этди Украина раҳбари.

Кейинроқ бўлиб ўтган савол-жавоб сессиясида Зеленский АҚШ Украинага хавфсизлик бўйича 15 йиллик кафолат таклиф қилаётганини, бироқ Киев камида 20 йил ёки ундан кўпроқ муддат талаб қилаётганини маълум қилди. Бундан ташқари, сўнгги кунларда тарқалган хабарларга кўра, Вашингтон Киевдан аввал тинчлик битимини имзолашни, шундан кейингина Америка кафолатларини олишни талаб қилмоқда.

Украина томони урушни тўхтатиш бўйича ҳар қандай келишувга эришиш учун аввал АҚШ ва бошқа Ғарб иттифоқчиларидан ишончли хавфсизлик кафолатлари олиниши зарур дея қатъий туриб олган. Бу Россиянинг такрорий босқинини имконсиз қилиш учун ягона йўлдир.

Зеленский Женевадаги учрашув ҳақида нима деди?

17 феврал куни Женевада Украина, Россия ва АҚШ делегацияларининг уч томонлама янги учрашуви режалаштирилган.

«Биз келаси ҳафта бўлиб ўтадиган уч томонлама учрашувлар жиддий, мазмунли ва барчамиз учун фойдали бўлишига чин дилдан умид қиламиз. Бироқ, тўғрисини айтганда, баъзан томонлар умуман бошқа-бошқа нарсалар ҳақида гапираётгандек туюлади», — деди Зеленский бу борада.

Журналистлар билан мулоқот чоғида у Владимир Мединскийнинг тинчлик бўйича уч томонлама музокараларда Россия делегацияси раҳбари этиб тайинлангани юзасидан ҳам фикр билдирди.

Январ ва феврал ойларида Абу-Дабида ўтган аввалги музокаралар раундларида Россия гуруҳига Бош разведка бошқармаси бошлиғи Игор Костюков раҳбарлик қилган эди. Мединский — Россия президенти Владимир Путиннинг маслаҳатчиси. У аввалги Россия-Украина музокараларининг бир неча босқичида Россия делегациясига бошчилик қилган ва ўша учрашувлардаги муҳит унчалик ҳам конструктив бўлмагани айтилган эди.

«Кутилмаган ҳолат шундаки, россияликлар гуруҳ етакчисини алмаштиришди. Назаримда, улар қарор қабул қилишни пайсалга солишмоқчи. Балки мен бу масалада бироз салбий фикрдадирман», — деди Зеленский.

Шу билан бирга, Украина президенти америкаликлар россияликларнинг бу тарзда ўйин қилишларига йўл қўймаслигига умид билдирди.

«Афтидан, Зеленскийнинг бу жараёндан кутаётган умидлари жуда кам. Унинг сўзларига кўра, учрашувларда ҳар бир томон ўз билганидан қолмаяпти: Украина — муносиб тинчлик ҳақида, Россия — моҳияти мавҳум бўлган қандайдир «Анкориж руҳи» ҳақида, Америка эса — негадир фақат Украина бориши керак бўлган ён беришлар ҳақида гапирмоқда», — дейди BBC'нинг Мюнхен конференциясидаги мухбири.

АҚШ Давлат котиби Марко Рубио Мюнхендаги чиқишида ва кейинроқ «Bloomberg» агентлигига берган интервюсида Қўшма Штатлар Россия урушни тугатишга қанчалик жиддий киришгани ва якунда тинчлик битими тузишга эришиладими-йўқми, буни ҳозирча билмаслигини айтди.

Аммо, Рубионинг ишонтиришича, АҚШ бир вақтнинг ўзида Украинага ёрдам бериш ва Россияга санкциялар орқали босим ўтказишни давом эттирган ҳолда тинчликка эришиш учун ҳаракат қилади.

Европани яна буюк қилиш

Европа сиёсатининг асосий етакчилари — Германия канцлери, Франция президенти, Буюк Британия бош вазири ва Еврокомиссия раҳбари — Мюнхенда навбатма-навбат сўзга чиқиб, бир фикрни таъкидлади: АҚШнинг янги сиёсий йўналиши фонида Европа зудлик билан ўз ҳарбий қудратини ошириши, Россиядан ҳимояланишга тайёр туриши ва ўз тақдирини ўз қўлига олиши шарт.

«Бизни АҚШга бўлган бундай ўта кучли қарамликка ҳеч ким мажбурлагани йўқ. Бу ғўрликка ўзимиз айбдормиз. Лекин биз бу ҳолатни ортда қолдиряпмиз. [...] Қолаверса, биз буни НАТОни чиқитга чиқариш орқали эмас, балки альянс ичида ўз манфаатларимизга хизмат қиладиган, кучли ва ўзини ўзи таъминлайдиган Европа таянчини барпо этиш орқали амалга оширяпмиз», — деди Германия канцлери Фридрих Мерц.

«Буюк давлатлар рақобати даврида ҳатто Қўшма Штатлар ҳам якка ўзи курашишга етарлича кучли эмас. Азиз дўстлар, НАТОга аъзолик — нафақат Европа, балки Қўшма Штатлар учун ҳам рақобат устунлигидир. Шундай экан, келинг, трансатлантик ўзаро ишончни биргаликда тиклайлик» — дея давом этди Мерц.

Британия бош вазири Кир Стармернинг таъкидлашича, Россия Украинага ҳужум қилиш орқали тажовузга мойиллигини яна бир бор намойиш этди. Шу боис Европа зудлик билан ва биргаликда Россия таҳдидига қарши туришга тайёргарлик кўриши шарт.

«Дунё етакчилари [бошқа мамлакатдаги низолардан] қайта-қайта юз ўгириб келишди ва фақат бошлари узра тўғридан-тўғри хавф туғилгандагина қайта қуролланишга киришди. Бу сафар биз бошқача йўл тутишимиз керак», — деди Стармер.

Унинг уқтиришича, ҳатто Украинада тинчлик сулҳи тузилган тақдирда ҳам, Европа тўлиқ хавфсиз бўлиб қолмайди — аксинча, таҳдидлар сони ортади.

Стармер Европани «ухлаётган дев» деб атар экан, унинг иқтисодиёти Россияникидан 10 баробар кучлироқ эканига эътибор қаратди. Бироқ, унинг фикрича, Европа ҳаддан ташқари тарқоқ ва баъзида самарасиз ҳаракат қилмоқда.

«Биз ҳарбий салоҳиятимизни оширишимиз зарур, чунки давр талаби шундай», — деди Стармер. У, хусусан, Британия Европа Иттифоқи билан ҳамкорликда ушбу кучнинг ягона Европа ҳарбий-саноат базасини яратишга чақирди.

Макрон Украинадаги уруш тугаганидан кейин ҳам бўшашмасликка чақирди

Франция президенти Эммануэл Макрон Мюнхендаги чиқишида Стармернинг фикрларини қўллаб-қувватлади: Украинада тинчлик ўрнатилиши ҳам Европанинг хотиржамликка берилишига асос бўла олмайди.

«Агар Украина масаласида бир тўхтамга келсак ҳам, тажовузкор Россия, унинг тўхтовсиз ишлаётган мудофаа саноати ва ҳаддан ташқари кенгайтирилган армияси билан ҳисоблашишимизга тўғри келади», — деди Макрон.

Франция раҳбарининг фикрича, томонлар АҚШ иштирокида эҳтимолий тинчлик битимини муҳокама қилаётган бир пайтда, Ғарб Россия талабларига ён босиш ўрнига, унга босимни янада кучайтириши зарур. Чунки Россиянинг ўзи Украина фуқаролик инфратузилмасига зарбаларни кўпайтирмоқда.

Макрон Европа «геосиёсий кучга айланишни ўрганиши шарт» эканини таъкидлади. Мудофаа масаласида энди АҚШга суяниб бўлмаслигига ишора қилар экан, у Европа давлатлари «мудофаа, технологиялар ва хатарларни бартараф этишда» ўз кучига эга бўлиши лозимлигини билдирди.

Шунингдек, Макрон Германия канцлери билан Франциянинг ядровий салоҳияти асосида Европа ядронинг «соябони»ни яратиш бўйича маслаҳатлашувларни бошлаганини маълум қилди. Фридрих Мерц кейинроқ ўз нутқида буни тасдиқлади.

Шу билан бирга, НАТО бош котиби Марк Рютте журналистларга берган интервюсида шундай деди: гарчи Европанинг икки ядровий давлати — Франция ва Британия қитъа мудофаасида ўз салоҳиятини оширишни муҳокама қилаётган бўлса-да, Европада ҳеч ким бу кучлар Америка «ядро соябони»нинг ўрнини тўлиқ боса олади, деган фикрда эмас.

Марко Рубио — АҚШ ва Европанинг абадий иттифоқи ҳақида

АҚШ Давлат котиби Марко Рубио Мюнхенда «яхши полициячи» ролини ўйнади. Ўтган йили «ёмон полициячи» вазифасини вице-президент Жей Ди Венс бажарган эди. У ўшанда Европани оммавий иммиграцияга йўл қўйиш орқали ўз маданияти ва ўзлигини йўқотаётганликда, шунингдек, сўз эркинлигини чеклаётганликда айблаган эди.

«Янгиликлар сарлавҳалари трансатлантик даврнинг поёнига етганини жар солаётган бир пайтда, ҳамма билсинки: биз буни истамаймиз ва бунга интилмаймиз. Гарчи биз — америкаликларнинг уйи Ғарбий яримшарда жойлашган бўлса-да, барибир Европа фарзандлари бўлиб қоламиз. Биз — Қўшма Штатлар ва Европа — бирга бўлишимиз шарт», — деди Рубио. Зал уни ўрнидан туриб олқишлади.

Шу билан бирга, Рубио Европа етакчилари олдидаги нутқида оммавий иммиграцияга тоқат қилиш ҳамда ўз саноатини барбод этиш борасидаги танқидларни ҳам такрорлаб ўтди.

AFP агентлиги хабарига кўра, у Европани Доналд Трампнинг «дунёни янгилаш» йўлидаги саъй-ҳаракатларига қўшилишга чақирган.

«Бу [бизнинг] дунёдаги ўрнимизни тиклашга ҳамда цивилизацияни вайрон қилишга уринаётган, Америка ва Европага таҳдид солаётган кучларга муносиб зарба беришга имкон яратади», — деди АҚШ Давлат котиби.

Германия ташқи ишлар вазири Йохан Вадефул Рубионинг нутқини яхши ишора деб атади. Унинг қайд этишича, Давлат котиби Европа ва Америка ўтмишда биргаликда эришган ютуқлар ҳамда келажакдаги имкониятларга асосий урғуни қаратган.

Дунё ахборот агентликларининг ёзишича, Вадефулнинг наздида бу АҚШ ва Европа келажакда муносабатларни қайта тиклаб, самарали ҳамкорлик қила олишидан далолат бериши мумкин. Аммо, немис вазирининг таъкидлашича, Вашингтоннинг ҳозирги сиёсий йўналиши шароитида вазият ҳамон мавҳумлигича қолмоқда.

Бироқ Рубионинг гаплари кўплаб европалик сиёсатчиларда ишонч уйғота олмаган.

«Европаликлар оммавий миграция ва саноатсизлаштириш оқибатида юзага келиши айтилаётган цивилизация таназзулини ўзларини бирлаштирувчи асосий манфаат деб билишига ишончим комил эмас. Кўпчилик европаликлар учун умумий манфаат — бу хавфсизликдир», — деб ёзди Литва собиқ ташқи ишлар вазири Габриэлюс Ландсбергис Х ижтимоий тармоғида.

«Бу [Трамп] маъмуриятининг умумий позициясидан чекиниш эмас. Шунчаки айни қарашлар мулойимроқ оҳангда ифода этилди, холос», — дея хулоса қилди литвалик сиёсатчи.